HistoryLab

'Powered by the Regionaal Archief Alkmaar'

Alkmaar 1573 en 1945 in vogelvlucht

Alkmaar herbergt – verscholen in een schoolgebouw in een van de buitenwijken – een juweel van een muurschildering. Het verbeeldt het oude Alkmaar in 1573 en het moderne Alkmaar van 1945. De plattegronden van de stad zijn scheppingen van broeder Donatianus.

Muurschildering in basisschool de KringIn de jaren twintig van de vorige eeuw verrezen in het Nassaukwartier aan de Koornlaan drie schoolgebouwen: de Sint Aloysiusjongensschool, geleid door de Broeders van Saint Louis, aan de overzijde de Sint Agnesmeisjesschool en links daarvan de Sint Theresiakleuterschool van de Zusters van Amersfoort. Daarmee kon het katholieke lagere onderwijs in dit deel van de stad eindelijk over volwaardige huisvesting beschikken. Op 5 januari 1928 werd het scholencomplex in gebruik genomen.
De donkere oorlogsjaren verstoorden de vredige schoolgang. Zoals zovele schoolgebouwen werden ook de Aloysius, de Agnes en de Theresia door de Duitsers gevorderd. Toen na de bezetting de klaslokalen weer beschikbaar waren, maar nog herstelwerkzaamheden moesten worden verricht, kwam de in Alkmaar getogen broeder Donatianus met een lang voorbereid plan om ter ere van de bevrijding een muurschildering te maken. Het voorstel ontmoette veel enthousiasme.

Inzoomen op de totale muurschildering

Inzoomen op de binnenstad 1946

Inzoomen op de stad 1573

Blikvangers
De kleurige muurschildering op de kalkwand in het trapportaal beslaat twee perioden. Rechts de stad Alkmaar tijdens het beleg van 1573 en links een plattegrond van het moderne Alkmaar in 1945. Het beeld van de belegerde stad met de Spaanse troepen voor de Friesepoort verschaft de muurschildering extra educatieve waarde. De plattegrond van de moderne stad in 1945 kent evenzovele blikvangers:
• de toegang tot Alkmaar te water met de Voormeer en de Accijnstoren;
• het beeld van het Afgesneden Kanaalvak;
• het statige RK Lyceum (het huidige Petrus Canisius College) aan de Blekerskade;
• de openbare lagere Vondelschool aan de nog aan te leggen Vondelstraat.

Ook de tastbare naweeën van de Tweede Wereldoorlog – het was tenslotte het bevrijdingsjaar 1945 – zijn ingetekend. Weliswaar zijn er weinig bunkers te zien, wel staan het barakkenkamp aan de Westerweg (tussen de Notweg en de Fritz Conijnlaan) en het kamp Rochdale aan het Dr. Schaepmanplein (op de plek van de huidige Talmastraat) afgebeeld. Nog nooit eerder zijn deze naoorlogse interneringskampen voor politieke delinquenten qua locatie zo exact weergegeven.
Op zaterdag 2 februari 1946 werd de muurschildering door burgemeester Van Kinschot onthuld. Donatianus viel een niet aflatende stroom lofuitingen en een daverend applaus ten deel. De volgende dag werden belangstellenden in de gelegenheid gesteld het werk bezichtigen. ‘Ook niet-katholieken zijn van harte welkom, in het bijzonder de leerlingen van de middelbare scholen’, zo tekende de journalist van het katholieke Nieuw Noord-Hollands Dagblad op uit de mond van overste Urbanus van het Broederhuis Saint Louis.

Voorbeeld van enkele details zichtbaar op de kaart

Gebruikte bronnen
Zijn plan hield in de wand in het trapportaal van de Sint Aloysiusschool te verluchten met plattegronden van het oude en het moderne Alkmaar. Kaarten van het beleg, de kaart van Cornelis Drebbel uit 1597 en die van Joannes Blaeu uit 1652 werden als voorbeeld gebruikt. Ze werden minutieus bestudeerd en naar eigen inzicht aangepast. Voor het actuele beeld zwierf Donatianus maandenlang met zijn schetsboek door de binnenstad, staand voor oude gevels, op daken van fabrieksgebouwen, hoog op het Waaggebouw, dwalend door straten en stegen en turend over de velden. En ten slotte zat hij weken achtereen elke dag vrijwel onafgebroken met engelengeduld aan zijn meesterstuk te werken.

Inzoomen op het schilderij van het beleg gezien van het noorden. Door Pieter Adriaensz Cluyt
Bron: Stedelijk Museum Alkmaar

Inzoomen op de plattegrond van Alkmaar in 1597 door Cornelis Drebbel

Inzoomen op de kaart van het beleg van Alkmaar. Gemaakt in 1640

Rijksmonument
Zeventig jaren zijn verstreken. De katholieke namen Aloysius, Agnes en Theresia zijn in 1977 versmolten tot de RKBS De Kring. De schoolgebouwen zijn in 1992 gerenoveerd en vele onderwijsinstellingen hebben in de loop der tijd van de oude Aloysiusschool gebruikgemaakt. Momenteel wordt het hele complex weer bevolkt met schoolkinderen van De Kring. De drie schoolgebouwen, ontworpen door de katholieke architect Nies Molenaar junior en gebouwd in de stijl van de Amsterdamse School, zijn inmiddels tot Rijksmonument verklaard. De muurschildering zelf kent geen monumentale status maar is als kunstwerk herontdekt. Het panorama oogt nog klokgaaf. Over de toegepaste silikaten, kleurpigmenten en mengverhoudingen was broeder Donatianus overigens weinig mededeelzaam. Hij maakte gebruik van Keim-mineralenverf in oplossing met fixeermiddelen. Meer wilde de broeder er niet over kwijt.
De muurschildering heeft hoe dan ook grote historische waarde. De muurschildering is daarom ook in 2016 gefotografeerd in opdracht van het Regionaal Archief Alkmaar en de Monumentendienst van de Gemeente Alkmaar (Erfgoed Alkmaar). Bekijk hier de foto’s.

5 reacties

  1. Heerlijk zoekplaatje ontdek steeds meer o.a. bij cherubijn met bordje 1945 onder de vleugel vaag de cijfers 9,4,en 45 bij Cherubijn met bordje 1573 vaag naast de vleugel 1573 te lezen.

  2. Leuk detail: de wieken van de molen van Piet zijn achtereenvolgend rood, wit, blauw en oranje.
    Of de molen ook echt met gekleurde zeilen heeft gedraaid weet ik niet.
    Anders is het een leuk grapje van de kunstenaar.

  3. Afgelopen monumentendag heb ik de muurschildering gezien en kwam er achter dat de topografische kennis van de andere Alkmaarse aanwezigen mij erg tegenviel. Ik was er omdat ik sinds 2011 nog altijd over deze scholen en Nies Molenaar wilde bloggen. De wikipedialijst van bouwerken heeft het over de Korenlaan en het PCC lyceum staat er als Sint Jozeflyceum. Eens kijken hoe ik dat door kan geven.

    Bij het nazoeken vond ik deze mooi website/blog. Jammer dat er al 2 maanden geen bericht meer is geplaatst.

    • archiefalkmaar

      28 november 2016 at 08:21

      Hartelijk dank voor je reactie. Je kan meestal zelf ook Wikipedia aanpassen als je een account hebt. Succes met het schrijven van een blog over deze scholen, lijkt me een interessant onderwerp.
      Het klopt inderdaad, dat de blog niet is geupdate. De blog is ook niet echt bedoeld voor regelmatige updates.(daarvoor hebben we het blog http://www.blikophetverleden.nl). In december komt er echter wel weer een leuke update, hou ons zeker in de gaten.

      Met vriendelijke groet,
      Mark

  4. De muurschildering kan niet echt oud zijn, noch is het een correcte weergave van het oude alkmaar, zoals het ooit was. De Laat en Nieuwesloot zijn al gedempt. De meelfabriek van NTimmerman is al ingetekend. Het is een gezellig plaatje met wat gezochte compilaties.

Reacties zijn gesloten.

© 2017 HistoryLab

Thema gemaakt door Anders NorenBoven ↑